Anomali Analizi Nedir? Verideki Olağandışı Değişimler Ne Söyler?
Bazen önemli bir değişim büyük bir kriz, trend veya gündem haline gelmeden önce başlar.
Konuşma hacminde beklenmedik bir yükseliş, normalden farklı bir etkileşim modeli, belirli bir konunun aniden ortaya çıkması veya kullanıcı davranışındaki alışılmadık bir hareket…
İlk bakışta küçük görünen bu değişimler, daha büyük bir gelişmenin ilk sinyalleri olabilir.
Anomali analizi (Anomaly Detection), verinin normal veya beklenen davranışından belirgin biçimde ayrılan olağandışı hareketlerin tespit edilmesi ve bu değişimlerin nedenlerinin incelenmesidir.
Ancak her olağandışı hareket önemli değildir.
Asıl mesele:
Normalden farklı olanı görmek değil, neden farklı olduğunu anlamaktır.
Normal Nedir?
Bir anomalinin tespit edilebilmesi için öncelikle verinin normal davranışının anlaşılması gerekir.
Bir marka günde ortalama 5.000 kez konuşuluyorsa 6.000 mention olağan bir değişim olabilir.
Ancak birkaç saat içerisinde 30.000 konuşmaya ulaşılması incelenmesi gereken bir hareket oluşturabilir.
Fakat yalnızca hacim değişmez.
Duygu dağılımı, etkileşim yapısı, konuşulan konular, kullanıcı davranışları, yayılım hızı veya belirli aktörlerin aktivitesi de normalden farklılaşabilir.
Bu nedenle anomali her zaman büyük bir sayı değildir.
Bazen önemli olan, alışılmış yapının değişmesidir.
Her Ani Yükseliş Kriz Değildir
Konuşma hacminde ani bir artış görüldüğünü düşünelim.
Bunun nedeni bir kriz olabilir.
Ancak başarılı bir kampanya, viral bir video, önemli bir haber, ünlü bir kişinin paylaşımı veya beklenmedik olumlu bir gelişme de aynı sonucu oluşturabilir.
Anomali tespiti bize şunu söyler:
Burada normalden farklı bir şey oluyor.
Analiz ise bir sonraki soruyu sorar:
Peki neden?
Anomali analizi bu nedenle kök neden, trend, duygu ve viralite gibi diğer analizlerle birlikte değerlendirildiğinde çok daha anlamlı hale gelir.
Küçük Bir Değişim Büyük Bir Sinyal Olabilir
Önemli gelişmeler her zaman büyük rakamlarla başlamaz.
- Belirli bir şikâyet konusu normalden biraz daha sık görülmeye başlayabilir.
- Olumsuz duygu belirli bir kullanıcı grubunda yükseliyor olabilir.
- Daha önce ilişkilendirilmeyen bir kelime bir marka veya kişiyle birlikte kullanılmaya başlayabilir.
- Belirli hesaplar aynı konu etrafında olağandışı biçimde aktif hale gelebilir.
Bunların hiçbiri tek başına büyük bir gündem oluşturmayabilir.
Fakat birlikte değerlendirildiğinde yaklaşan bir değişimin erken işaretlerini taşıyabilir.
Anomali ile Trend Arasındaki Fark Nedir?
- Anomali
- Beklenen davranıştan olağandışı bir sapmadır.
- Trend
- Belirli bir yönde devam eden değişimi ifade eder.
Dolayısıyla ani bir sıçrama anomali olabilir ancak trend haline gelmeyebilir.
Buna karşılık küçük fakat sürekli bir değişim zaman içerisinde güçlü bir trende dönüşebilir.
Bu ayrım önemlidir. Çünkü karar verici açısından şu iki cümle aynı anlama gelmez:
Bir şey oldu.
Bir şey değişmeye başladı.
Anomalinin Kaynağı da Sorgulanmalıdır
Dijital verilerde olağandışı hareketlerin tamamı gerçek kullanıcı davranışından kaynaklanmaz.
Bot aktiviteleri, spam içerikler, koordineli paylaşımlar, tekrar eden mesajlar veya teknik veri değişiklikleri de anomali oluşturabilir.
Bu nedenle olağandışı bir hareket tespit edildiğinde yalnızca büyüklüğüne değil, onu oluşturan verinin yapısına ve güvenilirliğine de bakılmalıdır.
Aksi halde yapay bir hareket gerçek bir toplumsal değişim veya kriz sinyali olarak yorumlanabilir.
Erken Görmek Neden Önemlidir?
Bir gelişme milyonlarca kişiye ulaştığında onu görmek kolaydır.
Asıl değer, hareket henüz küçükken onun normalden farklı olduğunu fark edebilmektir.
Markalar için yaklaşan bir itibar riski, kurumlar için büyüyen bir şikâyet, siyasette değişmeye başlayan bir algı, toplumda yükselen yeni bir hassasiyet veya pazarda oluşmaya başlayan yeni bir beklenti…
Büyük değişimler çoğu zaman gerçekleşmeden önce veride iz bırakır.
Herkes değişimi gerçekleştiğinde görür. Analiz, değişimin ilk sinyallerini yakalamaya çalışır.